على اصغر شميم
298
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
را خريدارى كرد و متعهد شد كه در امور عادى بازرگانى شركت دخالت نكند ، برطبق نوشتههاى سيد محمد على جمالزاده در كتاب « گنج شايگان » ، شركت در آن موقع فقط 000 / 999 / 1 ليرهى انگليس بود و با شركت دولت انگليس و خريدارى 000 / 001 / 2 ليره از سهام عادى و ممتاز سرمايهى شركت نفت انگليس و ايران به چهار ميليون ليره بالغ گرديد . مسئلهى تعهد شركت در قبال دولت انگلستان در شركت نفت ايران و انگليس با مفاد امتيازنامه مخالف و منافى با استقلال و حاكميت ايران بود و اين امر علاوه بر آنكه موجب اعتراضات شديد رسمى دولت و مخالفت مطبوعات و مردم ايران گرديد ، مخالفت حزب كارگر بريتانيا را نيز عليه دولت محافظهكار برانگيخت و ما در جاى خود در اين باب گفتگو خواهيم كرد . II وامهاى خارجى دولت و سفرهاى شاه به خارج از كشور نخستين وام از انگلستان خزانهى ايران بعد از قتل اميركبير ، به امر ناصر الدين شاه بهطور كلى در اختيار سلطان وقت قرار گرفت و پرداختهاى خزانه از نظارت وزير ماليه و خزانهدار و ساير مسئولين امور مالى مملكت خارج گرديد . ناصر الدين شاه نهايت كوشش را به كار برد تا از گرفتن وام خارجى خوددارى كند . در اين امر نيز موفق شد ، بهطورى كه در فصول پيش گفتهايم ، از طريق اعطاى بعضى امتيازات مبالغ لازم براى سفرهاى اروپا و بذل و بخششهاى شاهانه را تهيه نمود . ناصر الدين شاه كه مىخواست از راه سياست و به لطايف الحيل نفوذ روحانيون را از دستگاه سلطنت قطع و يا لااقل ضعيف كند ، در واقعهى رژى ( انحصار دخانيات ايران ) كه نيروى عظيم روحانيون در برابر شاه جلوهگر شد ، با شكست مواجه گرديد و ناگزير امتياز انحصار خريد و فروش توتون و تنباكو را كه شخصى انگليسى به نام تالبوت « 1 » صادر نموده بود ، لغو
--> ( 1 ) - G . G . Talbot گيرندهى اصلى امتياز يك شركت انگليسى بود به نام هيئت شاهنشاهى دخانيت در ايران The Impenial Tobacco Corporation Impersia و مدت امتياز پنجاه سال بود .